‘Lắng nghe và chờ đợi’- Bí kíp vàng của mẹ Việt ở Nhật để thấu hiểu và yêu thương con hơn

Chị Nguyễn Thị Thu là nghiên cứu sinh tiến sĩ Môi trường Thủy văn, Đại học Tsukuba. Chị và chồng sống ở Nhật đã 10 năm và có một bé trai gần 3 tuổi.

Chị là mẹ Việt có nhiều quan điểm nuôi dạy con thú vị được nhiều bà mẹ chia sẻ. Chị đồng thời là dịch giả của các cuốn sách: “Chờ đến mẫu giáo thì đã muộn”, “Cha mẹ Nhật dạy con tự lập”, “Nuôi dạy con kiểu Nhật Bản tập 2” và là người đầu tiên giới thiệu văn hóa đọc ehon (truyện có tranh minh họa cho trẻ 0-10 tuổi) cho con của cha mẹ Nhật đến đông đảo cha mẹ Việt Nam.

Mới đây, những chia sẻ của chị về cách giúp cha mẹ thấu hiểu con bằng cách ‘lắng nghe hơn là la mắng’ nhận được rất nhiều sự ủng hộ của các bà mẹ nuôi dạy con nhỏ ở Việt Nam. 

– Bạn có biết nỗi khổ khi phải làm trẻ con là gì không? 
Là ít khi được người lớn lắng nghe xem mình muốn gì.

– Còn nỗi khổ của cha mẹ là gì không?
Là không đủ kiên nhẫn để lắng nghe hết điều chúng nói.
Là đôi khi không biết cách lắng nghe tụi trẻ con như thế nào để có thể thấu hiểu điều chúng mong muốn.

Thực ra mình nhận ra tầm quan trọng của việc lắng nghe con, sau đó là dành thời gian để chờ đợi cho đến khi con tự làm chính là khi mình chẳng còn cách nào khác trước những cơn phản kháng của con, là khi mình đã nói đủ thứ mà con vẫn không nghe. 
Dạo gần đây, khi Bon chuẩn bị tròn 3 tuổi, sự phản kháng của cu cậu cũng nhiều hơn, thi thoảng mình cũng cảm thấy “hết chiêu” để dụ dỗ. Mình nhận thấy sự đồng cảm của mẹ, sự lắng nghe của mẹ và sự kiên nhẫn (bỏ qua) để cho cậu thời gian cu cậu tự mình làm lại phát huy hiệu quả nhiều hơn là sự la mắng.

Thật tình cờ cuốn sách của Quảng Văn mới xuất bản có tên “Cha mẹ Nhật dạy con: Lắng nghe hơn là la mắng” mà mình mới đọc lại có rất nhiều điểm tương đồng trong quan điểm dạy con của mình.

'Lang nghe va cho doi'- Bi kip cua me Viet o Nhat de thau hieu con hon
Chị Thu bên bé Bon, con trai chị sắp tròn 3 tuổi

1. Lắng nghe trước hết phải là sự đồng cảm với điều trẻ muốn và đang làm
– “Con đưa chìa khóa cho mẹ nào, mẹ đang rất cần để khóa cửa”. Nói mãi đứa trẻ không đưa khiến bạn phải quát lên. Nhưng khi ấy chỉ cần nói “Con rất thích cái chìa khóa này nhỉ? Nó rất quan trọng với mẹ đấy. Con có thể nói “đây mẹ” và đưa nó cho mẹ không? 
2. Lắng nghe là tạo ra môi trường để bạn không cần phải nói không với đứa trẻ 

'Lang nghe va cho doi'- Bi kip cua me Viet o Nhat de thau hieu con hon
Chị luôn dành thời gian bên con và lắng nghe, chờ đợi sự thay đổi của Bon

3. Lắng nghe là chấp nhận sự yếu đuối của trẻ, cho trẻ được cơ hội giải tỏa cảm xúc và trải nghiệm làm được rồi thật nhiều

Rất nhiều mẹ cũng hỏi mình sao con đi chỗ đông người lại rất nhút nhát mà ở nhà thì nói chuyện líu lo. Nó đến từ một phần tính cách của bé có thể thuộc tuýp trẻ luôn căng thẳng. Điều mà ba mẹ có thể làm để giúp trẻ giảm bớt sự căng thẳng và bất an trước môi trường xung quanh đó là 
– Hãy dẫn trẻ đến những nơi trẻ thích, và những nơi để trẻ tăng cơ hội giao tiếp với nhiều người. Mục đích là để trẻ có thể trải nghiệm thêm nhiều cơ hội “không sao đâu, con có thể làm được”. Không cần ép buộc ngay mà hãy để trẻ tự mình nhận ra sau mỗi trải nghiệm “Vui quá. mình làm được rồi”. Điều này cũng luôn đúng với những trẻ không chịu chào hỏi. Ba mẹ chỉ cần làm mẫu, sau đó sẽ khen ngợi trước mỗi sự cố gắng nhỏ của trẻ như “hôm nay con đã biết nhìn người đối diện khi chào rồi đấy”… 
– Khóc là cách để giải tỏa cảm xúc nên hãy đồng cảm với cảm xúc của trẻ
– Hãy cho trẻ vẽ tranh. Đưa hộp bút và tớ giấy rồi hỏi con cảm thấy thế nào, hãy vẽ lại những cảm xúc của con cho mẹ xem nhé!
– Rất cần sự kiên nhẫn và hành động của ba mẹ trong một thời gian dài để bé có thể thay đổi được tính cách đó của mình.

4. Lắng nghe cũng chính là để trẻ được khóc để lấy lại bình tĩnh, để trẻ được tự do nói “không thích”
– Rất nhiều tình huống mình luôn để Bon được tự khóc một mình để lấy lại bình tĩnh, nhất là khi cu cậu đòi hỏi một cái gì mà mình đã nhẹ nhàng đưa ra thông điệp và giải thích để cu cậu hiểu có đòi cũng không được. Sau đó khi cu cậu đã khóc xong mình chạy đến bên ôm cu cậu vào lòng và cưng nựng để nói thay cho suy nghĩ của cu cậu, khen ngợi sự kiềm chế của con.

– Bon luôn luôn nói “không” ở giai đoạn lên 2 cho đến giờ và chắc sẽ còn tiếp tục thêm vài năm nữa. Nó là bằng chứng của sự trưởng thành nên mình không cảm thấy lo lắng lắm. Vì chỉ khi đứa trẻ cảm thấy thực sự an toàn chúng mới dám nói ra cảm xúc thật của mình, và ở bên ba mẹ chính là nơi an toàn nhất nên chúng rất muốn được làm “nũng”. Điều mình làm chỉ là chờ đến lúc trẻ bình tĩnh sau câu hét con không thích để đồng cảm “À, con không thích đúng không…”. Ngay cả khi Bon nói “con ghét mẹ”, mình vẫn luôn nói “Nhưng mẹ rất yêu Bon đấy” bởi vì câu ghét ở đây chỉ mang thông điệp là con cần mẹ thấu hiểu con cơ, chứ không phải là ghét thực sự. Như mẹ Teresa có nói “Trái với yêu thương là không quan tâm”, chứ trẻ luôn bày trò để ba mẹ quan tâm đến mình mà.

'Lang nghe va cho doi'- Bi kip cua me Viet o Nhat de thau hieu con hon
 

5. Chờ đợi để con thay đổi

5.1 Chờ con tự chủ động mặc quần áo
Bon biết mặc quần áo từ khi 2 tuổi, nhưng không có nghĩa cu cậu sẽ chủ động mặc quần áo xong sau khi tắm đâu. Tắm xong là chạy loăng quăng khắp phòng, mẹ gọi mẹ đuổi theo thì lại càng thích chí nô với mẹ. 
Lợi dụng thời kỳ mẫn cảm với trật tự tuổi lên 2, mỗi khi đi tắm gần xong mình đều hỏi Bon “Tắm xong mình sẽ làm gì Bon nhỉ?”. Cu cậu đều trả lời vanh vách “tắm xong sẽ mặc quần áo, rồi chơi ô tô, rồi ăn cơm…bla bla ”, thế nhưng đều không tuân theo mà toàn mẹ phải giục và ép mặc quần áo. 
Qua 1-2 tháng mình thay đổi cách làm. Mình để sẵn quần áo đó theo đúng hướng để cu cậu dễ dàng mặc áo và xỏ quần nhất trên sàn. “Bon ơi con tắm xong rồi con có thể tự mặc quần áo không nhỉ”. Mình không đuổi theo như mọi khi, không mặc thì mình không ép nữa, để đấy đi làm việc khác và chờ đợi cu cậu. 
Thời gian 1-2 tháng đầu luôn mất 10p cu cậu mới chịu mặc quần áo. Mình để ý khi nào Bon mặc xong mình chạy đến khen “Bon tự mặc được hết quần áo rồi này. Mẹ vui lắm, cảm ơn con”. Dần dần cu cậu chủ động hơn mà mẹ không cần phải nhắc nhở gì. Thời gian 1 tháng gần đây thì luôn chủ động tắm xong là tự mặc quần áo chỉ 2-3 p là xong.

5.2 Chờ con hợp tác vụ gội đầu

Suốt năm 2-3 tuổi này Bon ghét nhất là việc đi tắm. Cứ đi tắm là gào khóc con không đi, không gội đầu đâu. 
Bon ghét gội đầu vì hồi bé mình luôn xả nước ào từ trên xuống nên cu cậu sợ. Mình phải thay đổi lại cách làm. Mình dạy Bon là khi mẹ gội đầu con hãy ngửa đầu ra phía sau, nhắm mắt lại cho đến khi mẹ gội xong hãy mở ra. Cứ thế phải mất 4 tháng để cu cậu quen với viêc gội đầu là tự ngửa cổ và nhắm mắt. Và bây giờ thì không còn sợ việc gội đầu nữa, mà lại còn tự chủ động miêu tả “mẹ gội đầu là con sẽ nhắm mắt, ngửa cổ như này…”
Ngoài ra vì Bon rất thích ngồi trong bồn nghịch nước sau khi tắm xong, nên mình mua chậu to để cho cu cậu ngồi ngâm trong đó cũng giúp cu cậu hứng thú với việc tắm hơn.
Những trải nghiệm ấy giúp mình hiểu rằng, muốn đứa trẻ hợp tác với mình, vượt qua được nỗi sợ hãi phải cần rất nhiều thời gian, sự kiên nhẫn và nghệ thuật lắng nghe của mẹ.

'Lang nghe va cho doi'- Bi kip cua me Viet o Nhat de thau hieu con hon
 

6. Chúng ta không cần phải quá nôn nóng, vội vàng để ép đứa trẻ thay đổi ngay, vâng lời ngay sau những gì mình nói. Trong hầu hết mọi trường hợp điều mình hay làm nhất chính là

– Ôm và lắng nghe điều con nói. Thực sự đây là chiêu mình thấy hiệu quả vô cùng trong thời kì 1-2 tuổi cho đến giờ. 
– Khen ngợi sự cố gắng nhỏ của con
– Truyền đạt những điều mình muốn nói thật nhẹ nhàng và nhiều lần. Nhưng với những việc liên quan đến nguy hiểm hay gây ảnh hưởng cho người khác mình sẽ nghiêm giọng hơn nhìn thẳng vào mắt trẻ để nói, nhưng không quá 15 giây.
– Nghiêm túc lắng nghe những lí do của trẻ, và luôn là con vẹt lặp lại điều trẻ muốn
– Luôn nói những điều mình suy nghĩ, cảm xúc của mình trước những điều con làm, kể cả vui hay giận
– Mỗi đứa trẻ đều có những khiếm khuyết, nhưng quan trọng là trẻ hiểu được dù mình có khiếm khuyết thì ba mẹ vẫn cứ yêu thương mình. Có như thế mới nuôi dưỡng được sự tự tin cho trẻ.
– Và điều cuối cùng mình muốn nói chính là bà mẹ nào cũng đều khiếm khuyết nên hãy cứ vui vẻ, thoải mái với khiếm khuyết của bản thân, giống như cách bạn chấp nhận những khiếm khuyết của con mình vậy. 
Thực ra suy nghĩ này luôn khiến mình tràn đầy năng lượng để tự tin với việc nuôi dạy con mỗi ngày. Bon không phải là cậu bé có tài năng gì đặc biệt, giỏi giang điều gì, nhưng ít nhất là cu cậu luôn được ba mẹ lắng nghe những gì mình nói.

Chính vì thế, ở trường mầm non của mình, mình luôn nói với các cô giáo, tuổi lên 2 chính là giai đoạn quan trọng nhất để cô học cách lắng nghe, thể hiện sự đồng cảm trước những gì trẻ muốn, và những thông điệp cô nói 1 lần trẻ không nghe, thì phải cần 3, 4 lần, thậm chí cả 10 lần chúng mới nghe.

Nguyễn Thị Thu (Báo Đất Việt)

Phunulife

‘Lắng nghe và chờ đợi’- Bí kíp vàng của mẹ Việt ở Nhật để thấu hiểu và yêu thương con hơn
Đánh giá bài viết này!

Bình Luận Facebook